Działdowo fajna miejscowość

Zarówno w powiecie działdowskim jak i samym mieście znajduje się wiele miejsc związanych z historią drugiej wojny światowej. Największą pamiątką tych niechlubnych czasów jest obóz przejściowy – koszary w Działdowie. Jest to najbardziej znane w mieście miejsce martyrologii związane z drugą wojną światową. W skład obozu wchodzi zespół budynków koszarowych oraz plac do ćwiczeń, który mieści się przy ulicy Grunwaldzkiej. W latach wojennych 1939 – 1945 hitlerowcy w tym miejscu stworzyli przejściowy obóz dla polskich żołnierzy, których wzięto do niewoli po kapitulacji Modlina. Następnie służył on do przetrzymywanie więźniów pochodzących z Prus Wschodnich. Oficjalnie obóz nosił nazwę Durchgengslager, czyli obóz przejściowy. Niemniej jednak w pewnym czasie spełniał także funkcję obozu zagłady. Według szacunków za jego murami więziono około 20 tysięcy osób, z czego koło 3 tysiące zostały zamordowane. W znaczącą częścią osób, które poniosły w nim śmierć była polska inteligencja – polscy oficerowie, księża – w tym arcybiskup Julian Nowowiejski i biskup Leon Wetmański, który przez papieża Jana Pawła II został beatyfikowany. Zwłoki więźniów, którzy zostali rozstrzelani na ternie obozu mieszczącego się w Działdowie ekshumowano po wojnie. Po ekshumacji dokonano zbiorowego pochówku w 11 mogiłach na katolickim cmentarzu w Działdowie.

Pod koniec czasów wojennych w koszarach obozowych został utworzony Obóz Nakazowo-Rozdzielczy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD w Działdowie. Więziono w nim zarówno Polaków jak i Niemców z Mazowsza, Pomorza, Warmii i Mazur. Do czasów zakończenia wojny wielu z nich wywieziono w głąb Rosji. Chcąc uczcić pamięć pomordowanych w czasie drugiej wojny światowej na terenie byłego obozu w roku 1953 odsłonięto pamiątkową tablicę. Z kolei na skrzyżowaniu ulicy Grunwaldzkiej i Chopina postawiono pomnik z napisem: „Kilkadziesiąt tysięcy więźniów Polaków przeszło przez obóz koncentracyjny w Działdowie w latach 1939 – 1944, tysiące spośród nich poniosło męczeńską śmierć z rąk zbirów faszystowskich”.

W czasach wojennych mieście siedzibę miało także gestapo. W budynku przetrzymywano i dokonywano przesłuchań na osobach posądzanych o dywersję. Obecnie w budynku znajduje się Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, na którym widnieje pamiątkowa tablica z napisem głoszącym: „Tu mordowano tysiące Polaków walczących z okupantem hitlerowskim w latach 1939-1945”.

Powiat działdowski kojarzony jest przede wszystkim z wysokimi walorami przyrodniczymi, rozbudowaną infrastrukturą techniczną, zabytkami architektonicznymi. Wiedzieć jednak należy, że na tej ziemi znajduje się także wiele miejsc pamięci i martyrologii. Przede wszystkim miejsca te związane są z pierwszą i drugą wojną światową, a w szczególności z bitwą pod Tannenbergiem i okupacją hitlerowską.

Pierwszej wojny światowej na ziemi działdowskiej doświadczono w dniu 21 sierpnia 1914 roku, kiedy to rosyjska armia „Narew” generała Samsonowa przekracza południową granicę Prus Wschodnich. Podczas tej akcji celem Rosjan było odcięcie ucieczki Niemcom, którzy po przegranej bitwie nad Wielkimi Jeziorami Mazurskimi starali się przedostać na Zachód. Na obszar powiatu działdowskiego wojska rosyjskie weszły od strony Iłowa. XV korpus wojsk carskich 22 sierpnia po krwawych walkach zdobył Działdowo. Niemniej jednak już kolejnego dnia zostali oni zatrzymani prze korpus niemiecki w okolicach Nidzicy. Generałowie Hindenburg oraz Ludendorf wraz ze swoimi wojskami dokonali kontruderzenia i w rejonie Uzdowa rozgromili korpus rosyjski. W dniach 25 – 31 sierpnia dokonała się wielka bitwa, podczas której rozgromiono carskie wojska. Wydarzenia te zostały w historii nazwane bitwą pod Tannenbergiem. Podczas walk na terenach Prus Wschodnich zginęło ponad 90 tysięcy żołnierzy. Wielu z nich zginęło właśnie na ziemi działdowskiej.

Historię pierwszej wojny światowej można dostrzec już w samym Działdowie. W mieście przy ulicy Męczenników mieści się tzw. Pomnik Lotników. Monument ten został wzniesiony 1916 roku na mogile dwóch pilotów – niemieckiego i rosyjskiego, którzy wzajemnie zestrzelili się w sierpniu 1914 roku. Tablica na pomniku widnieje zarówno w języku polskim, niemieckim i rosyjskim, a napis na niej głosi – „Za życia wrogowie, po śmierci równi”. Ponad napisem znajduje się niemiecki żelazny krzyż, a także sześcioramienny prawosławny.

Inną pozostałością po słynnej bitwie pod Tannenbergiem jest cmentarz wojenny mieszczący się przy ul. Grunwaldzkiej. Pochowanych na nim zostało kilkuset żołnierzy zarówno niemieckich jak i rosyjskich, którzy zginęły podczas walk w latach 1914 – 1915 na obszarze powiatu działdowskiego. Cmentarz ten obecnie jest mocno zaniedbany. Jedynie na wybranych nagrobkach spotkać można tabliczki z informacją o narodowości, liczbie pochowanych oraz miejscu, w którym zginęli.

Na obszarze powiatu działdowskiego znajdują się aż dwa parki krajobrazowe, które sprawiają, że teren powiatu zalicza się do obszaru nazywanego Zielonymi Płucami Polski. Na terenie parków wstępują liczne jeziora, które doceniane są przede wszystkim, jako wspaniałe miejsce do obserwacji przyrody. Rozwinięta linia brzegowa rzek oraz jezior z licznymi zatokami i półwyspami to doskonałe miejsce do odpoczynku. Przede wszystkim dla amatorów aktywnego wypoczynku łakomym kąskiem będą piesze, rowerowe czy konne wycieczki wyznaczonymi szlakami turystycznymi. Prowadzą one przez uznane za najatrakcyjniejsze tereny parku, gdzie swoje stanowiska mają rzeki i chronione rośliny. Na wyznaczonych szlakach znajdują się także punkty widokowe, dzięki którymi z łatwością można obserwować przyrodę. Po drodze można także napotkać liczne tablice informacyjne, dzięki którym przybliżyć sobie możemy wiedze na temat fauny i flory zamieszkującej powiat, a także tematyką związaną z ekologią. Wiadomości o infrastrukturze turystycznej w postaci wiat, stołów i ławek także mogą okazać się przydatne, gdy zechcemy wygodnie odpocząć podczas wycieczki.

Oba parki krajobrazowe posiadają bardzo interesujące zasoby dotyczące zarówno przyrody jak i krajobrazu. Z tego też względu podjęto decyzje by obszary te były bazą dydaktyczną dla edukacji w zakresie przyrodniczym i ekologicznym. Na terenie powiatu działdowskiego znajduje się wiele ścieżek przyrodniczo-dydaktycznych, a także sal edukacyjnych, które wyposażone zostały w sprzęt multimedialnym. Zajęcia dla dzieci i młodzieży w zakresie przybliżenia istoty życia w zgodzie z naturą prowadzą zarówno pracownicy muzeum przyrody, jak i Welskiego i Górznieńsko-Lidzbarskiego Parku Krajobrazowego, a także Nadleśnictwo Dwukoły i Lidzbark, Działdowskie Centrum Edukacji Ekologicznej, Ośrodek Edukacji Ekologicznej „Wilga” i „Ekoczar”. W siedzibach obu parków prowadzone są dla młodzieży i dzieci z całej Polski takie programy jak: Ferie z przyrodą, Lato w parku czy inne warsztaty i kluby ekologiczne. Ich zadaniem jest nie tylko urozmaicenie czasu młodym ludziom, ale także kształcenie ekologiczne. Ochronę przyrody popularyzuje się w powiecie działdowskim także przez organizację festynów ekologicznych, imprez z okazji Dnia Ziemi czy też sprzątania świata. Dzieci i młodzież szczególnie chętnie uczestniczą w akcji sadzenia drzew, grach i zabawach ekologicznych, których celem jest poszerzanie wiedzy z zakresu ekologii.

Powiat działdowski należy do jednych z najatrakcyjniejszych obszarów pod względem przyrodniczym na terenie Polski. A wszystko to z uwagi na przynależność do obszaru Zielonych Płuc Polski. Powiat działdowski umiejscowiony jest na obszarze zalewowym Wkry i Wel. Meandrujące rzeki urozmaicone są poprzez licznie występujące jeziora, głownie o rynnowym kształcie. Największe jezioro w tych okolicach to jezioro Rumian mające blisko 300 ha powierzchni. Powierzchnia powyżej 100 ha mogą pochwalić się także inne zbiorniki wodne, takie jak jezioro Tarczyńskie o powierzchni 170 ha, Lidzbarskie 130 ha i Grądy 129 ha. Ten zbiór jezior wraz z rzeką Wel są doskonała baza pod uprawę wszelkich sportów wodnych. Na tym obszarze dominują przede wszystkim kajakarze, ze względu na atrakcyjne szklaki turystyczne właśnie dla nich przeznaczone.

Bogactwem powiatu działdowskiego jest także urozmaicona fauna i flora. Ponad 40% powierzchni całego powiatu, tj. około 40 tysięcy ha objętych jest prawną ochroną. Na obszarze powiatu działdowskiego znajduje się 91 pomników przyrody w postaci drzew i głazów narzutowych. Chcąc prawnie i formalnie chronić walory przyrodnicze tego obszaru utworzono na terenie powiatu działdowskiego dwa parki krajobrazowe. Od roku 1990 można cieszyć się istnieniem parku Górznieńsko – Lidzbarskiego. Pięć lat później utworzono Welski Park Krajobrazowy. GLPK posiada obszar o powierzchni blisko 27 tysięcy ha, z kolei WPK ponad 24 tysięcy. Na obszarze powiatu działdowskiego znajduje się 20 tysięcy ha należących do WPK oraz 8,6 tysięcy ha będących własności GLKP. Obszary, na których leżą parki charakteryzują się przede wszystkim bardzo wysokim stopniem naturalności ekosystemów. Dotyczy to zarówno obszarów wodnych, torfowisk, ale chodzi tu także o dużą liczbę chronionych gatunków fauny i flory a także interesujących gatunków ryb i ptaków. Na obszarze parków doliczono się pond 950 gatunków flory naczyniowej, 270 gatunków fauny kręgowej i 280 bezkręgowej. Parki oprócz bardzo wysokiej atrakcyjności pod względem przyrodniczym i kulturowym posiadają także wysokie walory kulturowe. Na ich terenie znajdują się, bowiem liczne zabytki z dziedziny dziedzictwa kulturowego. Przede wszystkim chodzi tu o zabytki architektoniczne: drewniany dwory, wiejskie chaty, młyny wodnemu, stare kościoły, kapliczki, krzyże przydrożne a także miejsca narodowej pamięci czy Stanowski archeologiczne.