Działdowo fajna miejscowość

Pod względem zagospodarowanie terenu powiat działdowski jest typowym obszarem o charakterze rolniczym. Blisko 30% powierzchni na terenie powiatu to lasy i grunty leśne, natomiast aż 61% uznawane jest za użytki rolne, z czego około 80% stanowi grunty orne. Wśród gruntów ornych na terenie powiatu działdowskiego dominują gleby o klasie jakości IV i V. Przede wszystkim udział w produkcji rolnej na tym terenie zyskują uprawy mająca znacznie niższe wymagania zarówno w stosunku do gleby jak i nawodnienia. Z tego też względu przede wszystkim spotyka się tu mieszanki zbożowe, które stanowią blisko 25% ogólnej powierzchni zasiewowej a także zboża pod postacią żyta, pszenżyta, jęczmienia i pszenicy. Ich udział w ogólnej powierzchni zasiewów wynosi odpowiednio 20%, 14%, 12% i 8%.

Charakter upraw i rodzaj uprawianej roślinności ma bezpośredni wpływ na to, jaka produkcja zwierzęca dominuje na terenie powiatu. Sytuacja taka jest wynikiem tego, iż pewna część z otrzymywanych płodów rolny przeznaczana jest na pasze zwierzęce. Głównym kierunkiem produkcji zwierzęcej, w jakiej specjalizuje się powiat działdowski to tucz trzody chlewnej, hodowla bydła, drobiu. Dominacja takich właśnie gatunków hodowli uwarunkowana jest przede wszystkim uprawami zbożowymi, które pozwalają na taką a nie inną produkcję rolną. W powiecie działdowskim znajduje się około 4,4 tysiąca gospodarstw rolnych. Ich średnia wielkości wynosi 13 ha. Warty podkreślenia jest fakt, ze wiele z nich rozporządza nowoczesnym sprzętem rolniczym.

Wysokorozwinięte rolnictwo na obszarze działdowszczyzny warunkuje rozwój przemysłu rolno-spożywczego. Przede wszystkim na tym obszarze największe znaczenie ogrywa przemysł mleczarki oraz mięsny. Najbardziej znamienitymi reprezentantami tej dziedziny jest Spółdzielnia Mleczarska Mlekovita w Działdowie, Spółdzielnia Mleczarska w Lidzbarku oraz Zakłady Mięsne w Rybnie. Na terenie powiatu prężnie działają również zakłady piekarnicze, a wśród nich dominująca rolę pełnią Korporacja ACS w Działdowie oraz Korporacja Nowakowski i Lis w Iłowie. Działalność firm skupia się na doskonaleniu jakości i poszerzaniu asortymentu produktów celem jak najlepszego zaspokojenia potrzeb i wymagań klientów.

Okolice Działdowa bogate są w miejsca martyrologii polskiej z czasów drugiej wojny światowej. Przykładem może być choćby pomnik, cmentarz i zbiorowa mogiła znajdująca się w pobliskiej wsi Komorniki. To tam uczczono pamięć więźniów zamordowanych w działdowskim obozie, siedzibie gestapo, cmentarzu żydowskim i lesie komornickim. Wygląd pomnika symbolizuje olbrzymia wyciągniętą ku niebu dłoń, która jest jakby pośmiertnym ostatnim wezwaniem. Wezwanie to wnoszą wszyscy spoczywający na cmentarzu, którzy zostali zamordowani przez nazistów do wszystkich, którzy przeżyli a także do tych, którzy wojnę i terror hitlerowski poznali jedynie w opowieściach. Pomnik został uroczyście odsłonięty w maju 1965 roku. Jego autorem jest Ryszard Wachowski. Odsłonięciu pomnika towarzyszyła manifestacja odbywająca się pod hasłem: nigdy więcej wojny, nigdy więcej faszyzmu.

Interesując się historią drugiej wojny światowej, która upamiętniona została na ziemi działdowskiej warto zwrócić uwagę na pomnik w lasach bałuckich. Jest to cmentarz pochodzący z czasów drugiej wojny światowej gdzie doszło w latach 1941 – 45 do rozstrzelania i pochówku przez hitlerowców około 12000 Polaków i Żydów będących więźniami obozu przejściowego. W taki sposób zginęły zarówno więźniowie politycznie, ale także i 58 księży pochodzących z diecezji płockiej. Zbrodnię tą Niemcy usiłowali zamaskować. W tym celu na świeżych grobach zasadzili świerki. Po wojnie w miejscy tym pojawił się pomnik – rzeźba autorstwa Bolesława Wolskiego, na którym znajduje się napis głoszący – Ofiarom hitlerowskich zbrodni w hołdzie, społeczeń­stwo Warmii i Mazur w X rocznicę wyzwolenia. Nieopodal na cmentarzu we wsi Białuty mieści się mogiła 12 żołnierzy WP, którzy polegli broniąc pozycji mławskiej we wrześniu 1939 roku. Znajduje się tam również pomnik upamiętniający to wydarzenie.

W miejscowości Iłowa w powiecie działdowskim podczas II wojny światowej mieścił się obóz przejściowych dla robotników przymusowych, którzy wywożeni byli do Niemiec. Na jego terenie wyznaczono także obszar, który był obozem dla dzieci więźniów obozu a także robotnic, które przymusowo pracowały na obszarze Prus Wschodnich. Robotnice były nie tylko pochodzenia polskiego, ale także ukraińskiego, białoruskiego, rosyjskiego, litewskiego i francuskiego. Szacuje się, że w obozie dziecięcym przebywało nawet 2000 dzieci w wielu od kilku miesięcy do 5 lat. W obozie notowano wysoką śmiertelność. Szansę na życie miały dzieci, które uznano za rasowo wartościowe. Wywożone były do niemieckich zakładów wychowawczych a później oddawane niemieckim rodzinom. Na terenie iłowskiego cmentarza mieści się także pomnik i mogiła żołnierzy WP, który polegli podczas bitwy pod Mławą. We wsi znajduje się masowy grób mieszkańców Iłowa, który zostali zamordowani w czasie okupacji hitlerowskiej.

W Działdowie najbardziej znane miejsce, które upamiętnia okres drugiej wojny światowej to obóz przejściowy – koszary. Miejsce to jest zespołem budynków koszarowych wraz z placem ćwiczebnym. Kompleks mieści się przy ulicy Grunwaldzkiej. W okresie 1939 – 1945 Niemcy stworzyli tu przejściowy obóz dla polskich żołnierzy, którzy trafili do niewoli po kapitulacji twierdzy Modlin. Później na teren obozu przywożono także więźniów pochodzących z Prus Wschodnich. Chociaż z nazwy obóz ten był obozem przejściowym (Durchgengslager), to w pewnym czasie podczas drugiej wojny światowej pełnił również rolę obozu zagłady. Historycy szacują, że na terenie obozu więziono około 20000 ludzi, z czego około 3000 zamordowano. Należy zwrócić uwagę, iż duża część pomordowanych to polska inteligencja – m.in. oficerowie i księża. Po wojnie dokonano ekshumacji zwłok osób zamordowanych na terenie obozu i dokonano ich zbiorowego pochówku w 11 mogiłach zbiorowych na katolickim cmentarzu w Działdowie. Gdy wojna chyliła się już ku końcowi na terenie koszar utworzony został Obóz Nakazowo-Rozdzielczy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) w Działdowie. W obozie tym więziono Polaków oraz Niemców pochodzących z Mazowsza, Warmii, Mazur i Pomorza. Do czasu zakończenia drugiej wojny światowej wielu z nich wywieziono w głąb Rosji. Chcąc uczcić pamięć pomordowanych w czasie wojny na terenie obozu odsłonięta została w 1953 roku tablica pamiątkowa, a w roku 1965 pomnik znajdujący się na skrzyżowaniu ulicy Grunwaldzkiej i Chopina. Na pomniku umieszczono napis: Kilkadziesiąt tysięcy więźniów Polaków przeszło przez obóz koncentracyjny w Działdowie w latach 1939 – 1944, tysiące spośród nich poniosło męczeńską śmierć z rąk zbirów faszystowskich.

Ważnym punktem w czasie drugiej wojny światowej była w Działdowie siedziba służb gestapo, która mieściła się w budynku przy ulicy Jagiełły 30. Aktualnie w miejscu tym znajduje swoją siedzibę Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W okresie wojny w miejscu tym dochodziło do przetrzymywania i przesłuchań osób, które podejrzane były m.in. o działania dywersyjne. Na budynku umieszczona została tablica, która upamiętnia tysiące Polaków, którzy zostali pomordowani walcząc z niemieckim okupantem w latach 1939 – 1944.

Na cmentarzu katolickim, który znajduje się na przy kościele św. Wojciecha umiejscowiony został pomnij oraz mogiła upamiętniająca ofiary terroru. Na kamiennej ścianie pomnika stworzona została płaskorzeźba, która przedstawia egzekucję. Zobaczyć możemy trzech hitlerowców grożących bronią swoim ofiarom, którymi są mężczyzna i kobieta z dzieckiem. Na cmentarzu napotkać możemy także kilkanaście nagrobków żołnierzy polskich, którzy polegli w obronie Działdowa w roku 1939, a także mogiły żołnierzy radzieckich, którzy walczyli o wyzwolenie miasta w 1945 roku.

Na terenie powiatu działdowskiego znajduje się wiele miejsc przypominających o historycznych i martyrologicznych zdarzeniach, jakie miały tu miejsce przede wszystkim w czasie pierwszej i drugiej wojny światowej. O losach pierwszej wojny światowej przypomina przede wszystkim Pomnik Lotników. Mieści się on przy ulicy Męczenników. Monument został wzniesiony w 1916 roku, jako oznaka pamięci i czci dla dwóch lotników – niemieckiego i rosyjskiego, którzy zestrzelili się nawzajem w sierpniu 1914 roku na terenie Działdowa. W ostatnich latach pomnik doczekał się generalnego remontu. Dzięki temu możemy na nim zobaczyć oryginalne tablice w języku polskim, niemieckim i rosyjskim głoszące: za życia wrogowie, w obliczu śmierci równi. Ponadto nad tablicami mieszczą się krzyże – jeden to żelazny krzyż niemiecki, drugi – prawosławny sześcioramienny.

Inną ważną pozostałością w Działdowie, która przypomina o bitwie pod Tannenbergiem jest cmentarz wojenny, który mieści się na ulicy Grunwaldzkiej i jest miejscem pochówku dla kilkuset niemieckich i rosyjskich żołnierzy, jacy polegli na terenie powiatu działdowskiego podczas walk prowadzonych w roku 1914 i 1915. Jedynie na wybranych nagrobkach wiszą jeszcze tabliczki z narodowością i liczbą pochowanych. W przeważającej części cmentarz jest mocno zaniedbany.

Kolejnym miejscem pochowku walczących podczas pierwszej wojny światowej jest cmentarz koło Księżego Dworu. Na nim pochowani zostali żołnierze, którzy zginęli w walkach o dolinę Działdówki. Puntem centralnym cmentarza jest monument w postaci granitowego głazu, na którym wyryte zostały data bitwy i numer walczącego pułku. Wokół zdarzeń, jakie panowały tu podczas pierwszej wojny światowej krąży nieco opowieści. Jedną z nich jest historia pochowania w tym miejscu spalonych żywcem Niemców. Świętowali oni urodziny swojego dowódcy, a po uroczystości położyli się spać do jednej ze stodół, jaka znajdowała się w pobliżu. Sen ich był tak twardy, że uszło ich uwadze nadejście Rosjan, który to stodołę zamknęli i podpalili.

Z kolei pomnik w postaci wieży upamiętniający ofiary wojny znajduje się na miejscu mogiły żołnierskiej w lesie koło Malinowa. Pomimo pewnych zniszczeń monument prezentuje się dobrze. Został zaprojektowany przez lokalnego architekta – Philippa Kahma.

Kolejnym cmentarzem z okresu pierwszej wojny światowej jest cmentarz koło Domajewa. Co ciekawe w pełni zachowany został jego układ oraz oryginalne nagrobki. W większości miejscowość, jakie znajdują się na terenie powiatu działdowskiego napotkać można cmentarze i pomniki z czasów pierwszej wojny światowej. Niestety przeważająca większość z nich jest zapomniana i bardzo zaniedbana.